"Langetermijnoplossingen kunnen noodhulp overbodig maken"

Arjen de Vries op www.dekennisvannu.nl

De miljoenen stroomden vorige week binnen op Giro 555. En dat is hard nodig, want honderdduizend mensen in Zuid-Sudan wacht de hongerdood. Dit soort situaties voorkomen is technisch gezien verbazingwekkend eenvoudig. ‘Dit is geen waterprobleem, maar een institutioneel probleem,’ zegt waterdeskundige Arjen de Vries. 

Droogte in Afrika is niets nieuws. Het hoort bij het klimaat. ‘Eens in de tien jaar kun je een grote droogte verwachten,’ zegt Arjen de Vries. Hij is gespecialiseerd in watermanagement en komt met enige regelmaat in de gebieden waar nu extreme droogte heerst. Vorige week was hij nog in het zuidoosten van Ethiopië, volgende week reist hij af naar het noorden van Kenia. ‘In deze gebieden is de droogte niet minder heftig dan in Zuid-Sudan,’ zegt De Vries. ‘Het conflict in Zuid-Sudan maakt de situatie extra complex.’

De feiten op tafel

De Vries en zijn collega’s bezoeken geregeld gebieden die door anderen gemeden worden wegens de conflicten die er woeden. ‘Wij zijn een van de weinige partijen die in het veld komen. Je komt er verder alleen mensen tegen van hulporganisaties.’ Dat veldwerk is volgens De Vries essentieel. ‘Om het water goed te beheren, moet je eerst de feiten op tafel leggen,’ zegt hij. ‘Hoe is het landschap eraan toe en wat zijn ter plekke de gevolgen van klimaatverandering? Klimaatmodellen zijn niet nauwkeurig genoeg. Lokaal kunnen de gevolgen enorm variëren.’

Door klimaatverandering wordt de droogte heftiger en daar komt El Niño nog eens bovenop. Toch hoeft dit niet te resulteren in humanitaire rampen, denkt De Vries. ‘De hoeveelheid neerslag verandert niet, maar de intensiteit wel. Het probleem is dat het water als een gek wegstroomt. Mede door ontbossing, overbegrazing, en ontginning van moerasgebieden voor landbouw, neemt de natuurlijke capaciteit voor wateropslag van het landschap enorm af. De bodem neemt het water niet meer op, met hevige erosie als gevolg. Als we hier niets aan doen, wordt het in de toekomst alleen maar erger.’

Veerkracht herstellen

De technische oplossingen voor de droogte zijn verbazingwekkend eenvoudig. ‘De veerkracht van het landschap moet hersteld worden,’ zegt De Vries. ‘Dat kan bijvoorbeeld door bomen te planten, dammetjes aan te leggen of de landbewerking te verbeteren en duurzaam landgebruik door lokale bewoners te stimuleren. Hierdoor neemt de bodem weer beter water op en kunnen de grondwaterreserves aangevuld worden. Het is geen rocket science.’

Bomen planten en dammetjes aanleggen. Hoe simpel kan het zijn, vraag je je af. Maar het van de grond krijgen van dat soort kleinschalige maatregelen, is de werkelijke uitdaging voor De Vries en zijn collega’s. Er is iets typisch Nederlands voor nodig: polderen. ‘Het is geen waterprobleem, maar een institutioneel probleem,’ stelt De Vries. ‘De overheid is in veel landen zwak en er is weinig private sector die grote investeringen kan doen. We zijn per project afhankelijk van bijvoorbeeld kleine agribusiness,  bierbrouwerijen, waterleidingbedrijven en NGO’s.’

Langetermijnoplossingen

Geld bij elkaar krijgen voor langetermijnoplossingen is aanzienlijk lastiger dan voor noodhulp. Noodhulp is bij uitstek concreet. Het is makkelijk te realiseren en de maatregelen zijn uit te drukken in zakken meel, vrachtwagens met water en waterputten. Dat is wat ontwikkelingsorganisaties graag zien. De Vries: ‘Ze willen van tevoren precies weten welke maatregelen we gaan toepassen, hoeveel mensen hiervan profiteren en wat het gaat kosten. Dat is bij een project voor landschapsherstel onmogelijk. Veerkracht breng je niet terug met noodhulp. De situatie in het veld is per gebied anders en de impact over tien jaar lastig te voorspellen.’

Voor De Vries staat de noodzaak van de 555-actie buiten kijf. Hij hoopt wel dat het geld niet alleen naar acute hulp gaat, maar ook wordt aangewend voor het herstellen van het landschap. ‘Anders blijft het probleem terugkomen en wordt het alleen maar groter.’

Ethiopië 2 Ethiopië 2
Kenya Kenya