Ondergrondse wateropslag: van haalbaarheidsonderzoek tot een zoetwatercoöperatie

Wat is de haalbaarheid van een innovatief ondergronds wateropslagsysteem? Dat was de focus van fase I van het Zoete Toekomst Texel-project. Boeren zijn steeds vaker op zoek naar nieuwe bronnen van zoet water voor hun landbouw om de impact van klimaatverandering te beperken. In fase II ligt de nadruk op opschaling, financiële ontwikkeling en het oprichten van zoetwatercoöperaties om de economische haalbaarheid te vergroten en de innovatie verder op te schalen.

Photo: Zoete Toekomst Texel

Key takeaways

Ondergrondse wateropslag (ASR) is met succes getest om zoetwatertekorten als gevolg van verzilting en droogte tegen te gaan.
Het opschalen van de ASR-technologie, het verbeteren van technische componenten en het ontwikkelen van zoetwatercoöperaties ondersteunen de economische haalbaarheid.
Het ASR-systeem vangt overtollig regenwater in de winter op, filtert het, slaat het ondergronds op en hergebruikt het voor irrigatie tijdens droge seizoenen.
Het project richt zich op de volledige afhankelijkheid van Texel van neerslag en de verzilting van lokale waterbronnen, met als doel de landbouwproductiviteit te waarborgen te midden van stijgende zeespiegels.
Projectbevindingen en innovaties worden openbaar toegankelijk gemaakt om het bewustzijn te vergroten over ondergrondse wateropslag als duurzame klimaatadaptatie-oplossing.

Projectgegevens

Gestart: 2024 – Te voltooien: 2025 (Fase II)
Gestart: 2021 – Voltooid: 2023 (Fase I)

Ref: 241510 (Fase II) | Status: Lopend
Ref: 201116 (Fase I) | Status: Voltooid

Titel: Zoete Toekomst Texel

Achtergrond

Klimaatverandering heeft een steeds grotere impact op de kustgebieden in Nederland. Verzilting en droogte beperken de landbouwproductie. De zoetwatervoorraden staan onder druk. Voor eilanden zoals Texel is dit probleem nog urgenter vanwege het gebrek aan zoetwatervoorziening. Tegelijkertijd stijgt de zeespiegel, wat de verzilting verder versterkt.

De landbouw op Texel is volledig afhankelijk van neerslag voor haar zoetwatervoorziening. Op vrijwel het hele eiland is zowel grondwater als oppervlaktewater te zout om als irrigatiewater te gebruiken. Hierdoor liggen de gemiddelde opbrengsten op Texel lager dan op het vasteland.

Tegen deze achtergrond is het project Zoete Toekomst Texel geïnitieerd door de boeren op Texel in samenwerking met een groot aantal partners. Tussen 2021 en 2023 is op twee locaties, de Hoofdweg en de Postweg, een zogenaamd Aquifer Storage and Recovery (ASR)-systeem geïnstalleerd. In deze fase lag de focus op het experimenteren met en onderzoeken van innovatieve ondergrondse wateropslag, waarbij een waterzuiveringsfilter werd gecombineerd met een horizontale put.

Zoete Toekomst Texel Aerial View of Project Location – Acacia Water

Activiteiten

In het ASR-systeem wordt overtollige neerslag in de herfst en winter opgevangen. Dit gebeurt door drainwater te verzamelen, te filteren en vervolgens op te slaan in een ondergrondse watervoerende laag, waardoor een zoetwaterbel ontstaat. Tijdens het droge groeiseizoen, in het voorjaar en de zomer, wordt een deel van dit water teruggewonnen en gebruikt voor irrigatie.

Tijdens fase 1 werd het ASR-systeem aan de Hoofdweg volledig operationeel en in 2025 zullen de deelnemende boeren voor de derde keer water terugwinnen. Aan de Postweg functioneerde de horizontale put niet zoals bedoeld. Dit jaar is er een reeks verticale putten geïnstalleerd die vanaf oktober in fase 2 zullen worden gebruikt voor ondergrondse opslag.

Op basis van de behaalde resultaten tussen 2021 en 2023 is fase 2 gestart in 2024. Fase 1 richtte zich op het aantonen van het concept van ondergrondse opslag. In fase 2 ligt de focus op technologische gereedheid als innovatieve strategie tegen verzilting en verdroging, en op het creëren van de voorwaarden voor opschaling van ASR.

Bevindingen

ASR-systemen brengen kosten met zich mee. Schaalvoordelen kunnen worden bereikt door grotere voorzieningen te bouwen die meerdere hectares bedienen. Dit gaat het oppervlak van een individueel bedrijf te boven, waardoor samenwerking tussen boeren nodig is om een hoger rendement op de investering te behalen. Daarnaast is de waterverdeling tijdens de terugwinperiode een belangrijk aandachtspunt.

De financiële kosten en baten van beide pilot-ASR-systemen zullen verder worden onderzocht. Ook zal worden bekeken hoe de innovatie verder kan worden opgeschaald. Voor opschaling moeten knelpunten die verder gaan dan de technische aspecten worden geïdentificeerd. Hierbij gaat het onder andere om factoren zoals betaalbaarheid, betrouwbaarheid, toegankelijkheid, gebruiksvriendelijkheid en vergunningprocedures.

Fase 1 heeft de basis gelegd voor zoetwatercoöperaties: samenwerkingsverbanden van boeren die gezamenlijk een installatie aanschaffen en/of beheren. In 2024 is aan de Hoofdweg de eerste zoetwatercoöperatie formeel opgericht. Een mijlpaal. Nu kan de Zoetwatercoöperatie Hoofdweg verdere praktijkervaring opdoen met het onderhoud en beheer van het ASR-systeem.

Binnen Zoete Toekomst Texel ontwikkelen we veel nieuwe kennis. Het is van cruciaal belang om deze kennis goed te documenteren, te delen en onder de aandacht te brengen van de juiste doelgroepen. Dit draagt bij aan de zichtbaarheid van verzilting, verdroging en ondergrondse wateropslag als oplossingen.

Projectgebieden

De locaties van de ondergrondse zoetwateropslag bevinden zich in de Eierlandpolder: aan de Postweg en aan de Hoofdweg. Op beide locaties werken enthousiaste boeren samen aan het plan om Texel zelfvoorzienend te maken in zoet water.

De locaties verschillen in hun capaciteit om water te verzamelen. Zo zijn de bodemopbouw, het zoutgehalte van de ondiepe en diepe ondergrond, en de geschiktheid van de ondergrond voor wateropslag verschillend. Op basis van deze verschillen tussen de locaties wordt een innovatief en optimaal ontwerp ontwikkeld om de ambitie van voldoende zoet water voor de landbouw op Texel te realiseren.

Geografische reikwijdte: Lokaal

1

2

Downloads and Links

Alle gegevens en informatie worden gedeeld en openbaar gemaakt via

zoetetoekomsttexel.nl

In samenwerking met

Neem contact op met

Gerelateerde onderwerpen:

ASR, Ondergrondse wateropslag, Verzilting

Projects

Acacia Water collega's bezig met veldwerk.

Waterwerk: Onderzoek naar waterbesparende irrigatietechnieken

Bedrijfseenheid, Land, Nederland, Water voor landbouw

Door klimaatverandering komen extreme weersomstandigheden steeds vaker voor. De landbouw ondervindt daarvan problemen: zowel wateroverlast als watertekort leiden in Nederland tot complicaties. Het project Waterwerk doet onderzoek naar waterbesparende irrigatietechnieken.

Hydrologische modellering voor onderbouwde beslissingen in waterplanning en investeringen

Bedrijfseenheid, Land, Modelleren, Training, Veldwerk, Waterbalans, Waterveiligheid, Yemen

In Jemen is sprake van dalende productiviteit in de landbouw en toenemende ondervoeding onder de bevolking. Dit is het gevolg van de extreme druk op de watervoorraden. Den SWAT-model (Soil Water Assessment Tool) voor het hele stroomgebied geeft eerste schatting van de waterbalans en de belangrijkste hydrologische processen.

CO2-uitstoot tegengaan: modelonderzoek van innovatief veen vernatten

Data-analyse en modellen, Water voor landbouw

In een haalbaarheidsstudie heeft Acacia Water onderzocht in hoeverre een druppelinfiltratiesysteem (DIS) kan bijdragen aan het vernatten van veenbodems en het terugdringen van broeikasgasuitstoot. Deze modellering laat het effect zien van verschillende DIS-varianten op grondwaterstand, bodemvocht, temperatuur en emissies. DIS wordt al succesvol toegepast op landbouwgrond. Voor vernatting van veen is dit nieuw. De effecten op grondwaterstanden, bodemvocht en daarmee op broeikasgasemissie en graslandopbrengst zijn hier nog niet goed bekend en beproefd.

Ondergrondse wateropslag: van haalbaarheidsonderzoek tot een zoetwatercoöperatie

Key takeaways

Projectgegevens

Achtergrond

Activiteiten

Bevindingen

Projectgebieden

Projectlocatie

Projectlocatie

Downloads and Links

In samenwerking met

Opdrachtgever:

Gefinancierd door:

Projectpartners:

Neem contact op met

Hans Merton

Gerelateerde onderwerpen:

Projects

Contact

Regionaal kantoor